Kiralık Evde Beyaz Eşya Bozuldu: Tamir Masrafını Kim Öder ve Sorumluluk Nasıl Kanıtlanır?

Kiralık evde buzdolabının soğutmaması, çamaşır makinesinin su kaçırması veya ocağın çalışmaması yalnızca günlük hayatı aksatmaz; masrafın kime ait olduğu konusunda da anlaşmazlık yaratır. Kiracı hemen ödeme yapmamalı, ev sahibi de arıza kiracılık döneminde ortaya çıktı diye otomatik olarak bedeli depozitodan kesmemelidir. Doğru karar için sözleşme, teslim tutanağı, yazılı bildirimler ve teknik servis raporu birlikte incelenmelidir.

Önce cihazın kime ait olduğunu ve hangi durumda teslim edildiğini belirleyin

Bir beyaz eşyanın evde bulunması, onun mutlaka kiralama kapsamına dahil edildiğini göstermeyebilir. Cihazın sözleşmede veya teslim tutanağında yer alması; marka, model, görünür hasar ve çalışma durumunun kaydedilmesi gerekir. “Mutfakta buzdolabı vardır” şeklindeki genel bir ifade, daha sonra ortaya çıkacak teknik bir uyuşmazlığı çözmek için yetersiz kalabilir.

Kazakistan’daki resmi kiralama rehberinde, sözleşmeye mobilyaların ve ev aletlerinin durumu ile inceleme sırasında fark edilen kusurların yazıldığı bir teslim tutanağının eklenmesi önerilir. Aynı rehber, gelecekte ortaya çıkabilecek arızaların kimin hesabına giderileceğinin önceden konuşulmasını da tavsiye eder.

Almatı’da oda veya yaşam alanı araştıran kiracılar, sunulan konaklama biçimini ve temel bilgileri SOFA.bz şirket profilinden inceleyebilir. Ancak teslim edilen gerçek cihazların durumu yine yerinde kontrol edilerek belgeye yazılmalıdır.

Masrafı belirleyen temel ayrım: doğal yıpranma mı, kullanıcı hatası mı?

Aynı belirti farklı nedenlerden kaynaklanabilir. Çamaşır makinesinin sıkma yapmaması; rulman aşınması, elektronik kart arızası, tahliye pompasına yabancı cisim girmesi veya tamburun sürekli aşırı yüklenmesi nedeniyle oluşabilir. Buzdolabının soğutmaması ise kompresörün ömrünü tamamlamasından, kapı contasının bozulmasından, voltaj probleminden ya da hatalı kullanımdan kaynaklanabilir.

Ev sahibinin sorumluluğunu gösterebilecek durumlar

• cihaz normal kullanım sırasında, darbe veya sıvı teması olmadan arızalanmıştır;
• servis, motor, kompresör, rulman veya elektronik kartta yaşa bağlı aşınma tespit etmiştir;
• arıza, elektrik tesisatı veya kiracının kontrol edemediği bir dış etkiden doğmuştur;
• kiracı ilk belirtiyi fark edince cihazı kullanmayı bırakmış ve yazılı bildirim yapmıştır;
• teslim tutanağında cihazın yeni, kusursuz veya belirli bir garanti kapsamında olduğu yazılmamıştır.

Kiracının sorumluluğunu gösterebilecek durumlar

• televizyon ekranında darbe izi veya kırık vardır;
• çamaşır makinesinde bozuk para, vida ya da başka bir yabancı cisim bulunmuştur;
• elektronik kontrol paneline sıvı dökülmüştür;
• cihaz kullanım talimatına aykırı biçimde bağlanmış veya aşırı yüklenmiştir;
• ev sahibinin izni olmadan cihazın kapağı açılmış ve ek zarar oluşmuştur.

Fotoğraf ve video iç parçaların durumunu göstermez; fakat çizik, kırık düğme, ezik kapak ve hasarlı kablonun daha önce bulunup bulunmadığını kanıtlamaya yardımcı olur. Donanımlı yaşam alanlarının nasıl sunulduğunu görmek için SOFA.bz konaklama videoları incelenebilir.

Kazakistan’daki düzenleme neden sözleşmeyi önemli hale getiriyor?

Kazakistan Cumhuriyeti Medeni Kanunu’nun 552. maddesi, kanunda veya sözleşmede başka bir düzenleme yoksa, kiraya verilen mülkün büyük onarım yükümlülüğünü genel olarak kiraya verene bağlar. Kiracının sorumlu olmadığı koşullardan doğan acil onarımlar da bu değerlendirmeye dahil olabilir.

Bununla birlikte özel konut kiralamalarında onarım görevlerinin dağılımı taraflar arasındaki sözleşmede ayrıntılandırılabilir. Bu nedenle “beyaz eşyaların tüm bakım ve tamir giderleri kiracıya aittir” gibi genel bir madde dikkatle okunmalıdır. Hangi giderin küçük bakım, hangisinin büyük onarım veya cihaz değişimi sayıldığı açıkça yazılmadığında yeni bir uyuşmazlık doğabilir.

SOFA.bz tarafından yayımlanan mevcut konaklama seçenekleri güncel oda ve yaşam alanı ilanlarından değerlendirilebilir. İlanda cihaz görünse bile, sözleşmede aynı cihazın teslim edildiği ayrıca doğrulanmalıdır.

Cihazın yaşı neden tek başına karar vermeye yetmez?

ENERGY STAR hesaplamalarında standart bir buzdolabı için yaklaşık 12 yıllık ürün ömrü varsayımı kullanılmaktadır. Bu sayı her cihazın tam 12 yıl çalışacağını göstermez; ancak on yıldan uzun süredir kullanılan bir buzdolabıyla birkaç aylık bir cihazın aynı ölçütle değerlendirilmemesi gerektiğini gösteren yararlı bir referanstır.

Eski bir cihazın arızalanması otomatik olarak doğal yıpranma anlamına gelmediği gibi, yeni bir cihazın bozulması da otomatik olarak kiracı hatası değildir. Yeni bir cihazda üretim kusuru bulunabilir; eski bir cihaz ise yanlış kullanım nedeniyle zarar görebilir. Bu nedenle cihazın yaşı yalnızca şu üç unsurla birlikte anlam kazanır:

1. teslim anındaki çalışma durumu;
2. kiracının kullanım ve bildirim davranışı;
3. teknik servisin arıza nedeni hakkındaki yazılı değerlendirmesi.

Cihazın üretim etiketi, seri numarası ve mevcut çizikleri teslim günü fotoğraflanmalıdır. Fatura veya satın alma tarihi bilinmiyorsa, model numarası teknik servisin yaklaşık üretim dönemini belirlemesine yardımcı olabilir.

Anahtar tesliminden önce 20 dakikalık cihaz kontrolü

Kısa bir çalışma testi, ileride günlerce sürebilecek tartışmaları önleyebilir. Kiracı ve ev sahibi cihazları birlikte çalıştırmalı, sonucu tutanağa yazmalı ve iki taraf da aynı belgeyi imzalamalıdır.

1. Çamaşır makinesinin su alma, tamburu döndürme, boşaltma ve sıkma aşamalarını kontrol edin.
2. Buzdolabının soğutucu ve dondurucu bölmelerinin çalıştığını doğrulayın.
3. Kapı contasının yırtık veya gevşek olup olmadığına bakın.
4. Ocağın tüm gözlerini, fırını ve kontrol düğmelerini deneyin.
5. Televizyon ekranında çizgi, leke, çatlak veya kararma bulunup bulunmadığını kontrol edin.
6. Prizleri, fişleri, bağlantı kablolarını ve cihaz etiketlerini fotoğraflayın.
7. Olağan dışı ses, titreşim veya su sızıntısını tutanağa açıkça yazın.

Ortak kullanılan cihazlarda sorumluluk daha karmaşıktır. Filtrenin kim tarafından temizleneceği, arızanın kime bildirileceği ve cihazı servis gelene kadar kimin kullanımdan kaldıracağı da belirlenmelidir. Kiracılar için hazırlanan diğer pratik içeriklere SOFA.bz haberler ve öneriler bölümünden ulaşılabilir.

Gerçek olay 1: küçük bir conta arızası beş ayda büyük hasara dönüştü

The Times tarafından yayımlanan bir kiracı deneyiminde, buzdolabı kapısındaki conta arızası ilk olarak Eylül 2024’te yönetime bildirildi. Sıcak hava dondurucuya girdiği için sürekli buzlanma oluştu. Kiracı takip mesajları göndermesine rağmen onarım ancak Şubat 2025’te, yani yaklaşık beş ay sonra yapıldı.

Bu süreçte dondurucunun iç bölümü zarar gördü ve ev sahibi daha sonra cihazın onarılması veya değiştirilmesi için kiracıyı sorumlu tuttu. Olay başka bir ülkenin hukukuna tabi olsa da önemli bir belge yönetimi dersi veriyor: ilk ihbarın tarihi, takip mesajları, yönetimin yanıtları ve gecikmenin hasarı büyütüp büyütmediğine ilişkin servis görüşü saklanmalıdır.

Kiracı arızayı yalnızca telefonla bildirmiş olsaydı, beş aylık gecikmenin kimden kaynaklandığını kanıtlamak çok daha zor olabilirdi.

Gerçek olay 2: kiracı kendi tamirini yaptırdı ancak geri ödeme alamadı

Birleşik Krallık Konut Ombudsmanı tarafından incelenen resmi bir olayda kiracı, 29 Nisan 2024’te arızalı buzdolabı için servis talebi oluşturdu. Ev sahibi 5 Mayıs’ta cihazı kontrol etti ve 14 Haziran’da başka bir buzdolabı yerleştirdi. Kiracı yeni cihazdan memnun kalmayınca eski buzdolabını 15 Haziran’da kendi girişimiyle tamir ettirdi.

Kiracı 20 Haziran’da tamir parasının geri ödenmesini ve eski cihazı taşınırken yanında götürme hakkı verilmesini istedi. Ombudsman, ev sahibinin tamir ücretini geri ödeyeceğine ilişkin kanıt bulunmadığı ve çalışır durumda bir yedek cihaz sağlandığı gerekçesiyle geri ödeme talebinin reddedilmesini hatalı bulmadı.

Bu gerçek olayın temel dersi açıktır: kiracı, tamir için ödeme yapmadan önce yalnızca ustayı değil, masrafın kim tarafından karşılanacağını da yazılı şekilde onaylatmalıdır. Aksi halde fatura ve servis fişi bulunması tek başına geri ödeme hakkı sağlamayabilir.

Farklı yaşam alanlarının ve ekipmanların görsel olarak karşılaştırılması için Mytrade.kz kısa videolar bölümü kullanılabilir.

Arıza fark edildiğinde izlenecek yedi adım

1. Yanık kokusu, kıvılcım, aşırı ısınma veya su kaçağı varsa cihazı kullanmayı bırakın.
2. Cihazın kapağını açmadan belirtiyi fotoğraf ve kısa videoyla kaydedin.
3. Ev sahibine arızanın fark edildiği tarih ve saati belirten yazılı mesaj gönderin.
4. Sözleşme ile teslim tutanağındaki onarım hükümlerini kontrol edin.
5. Teknik servis veya ustayı ev sahibiyle birlikte belirleyin.
6. Arızanın nedeni ile gereken parçaları gösteren yazılı rapor isteyin.
7. Yazılı anlaşma olmadan masrafı kiradan düşmeyin ve yeni cihaz satın almayın.

Özellikle su kaçağı ve elektrik arızalarında gecikme, küçük bir sorunu mobilya, zemin veya tesisat hasarına dönüştürebilir. Kiracının arızayı bildirmeden cihazı kullanmaya devam etmesi, ilk arızadan sorumlu olmasa bile sonradan oluşan ek zarar açısından sorumluluk tartışması yaratabilir.

Konut ve şirket sayfalarını karşılaştırmak için Türkçe Mytrade.kz platformu kullanılabilir; ancak gerçek teslim koşullarında belirleyici olan tarafların imzaladığı belgelerdir.

Yeni cihaz almadan önce dört konuyu yazılı olarak kararlaştırın

Buzdolabının hemen gerekli olması, kiracıyı hızlı bir satın alma yapmaya yöneltebilir. Fakat ev sahibi cihazın fiyatına, kapasitesine veya markasına itiraz edebilir. Ayrıca yeni cihazın kiracılık sonunda kime ait olacağı konusunda da anlaşmazlık çıkabilir.

• Cihaz tamir mi edilecek, tamamen mi değiştirilecek?
• Servis ve parça ücretini ilk aşamada kim ödeyecek?
• Masraf kiracıya geri mi ödenecek, belirli bir ayın kirasından mı düşülecek?
• Yeni cihaz sözleşme sona erdiğinde evde mi kalacak, kiracı tarafından mı götürülecek?

Eski cihazın yalnızca küçük bir parçası değiştirilebiliyorsa, doğrudan yeni cihaz bedelinin talep edilmesi makul olmayabilir. Öte yandan teknik rapor tamirin ekonomik veya güvenli olmadığını gösteriyorsa, değişim kararı tarafların yazılı mutabakatıyla alınmalıdır.

Sözleşmeye eklenebilecek açık bir tamir maddesi

“Konutla birlikte teslim edilen ev aletinde arıza ortaya çıkması halinde kiracı, cihazın kullanılmaya devam edilmesi ek zarara yol açabilecekse kullanımı durdurur ve kiraya verene yazılı bildirimde bulunur. Arıza nedeni tarafların kabul ettiği teknik uzman tarafından belirlenir. Doğal yıpranma, cihazın iç kusuru veya kiracının sorumlu olmadığı dış koşullardan kaynaklanan giderleri kiraya veren; kanıtlanmış hatalı kullanım veya mekanik hasardan kaynaklanan giderleri kiracı karşılar.”

Bu örnek hüküm, gerçek sözleşmenin koşullarına göre uyarlanmalıdır. Ortak evlerde ayrıca cihazı kullanan kişilerin yükümlülükleri ve hasarın belirli bir kişiye bağlanamadığı durumlarda uygulanacak yöntem de yazılabilir.

Bir tamir faturasının depozito kaybına dönüşmesini engelleyen düzen

En güvenli süreç dört parçadan oluşur: teslim sırasında kayıt, arıza ortaya çıktığında yazılı bildirim, bağımsız teknik değerlendirme ve ödeme konusunda açık mutabakat. SOFA.bz, ortak yaşam alanına taşınmadan önce kullanılan cihazların ve ev kurallarının netleştirilmesini önerir. Böylece ev sahibi kanıtlanmış hasarın bedelini talep edebilir, kiracı da eski bir cihazın doğal aşınması için haksız yere ödeme yapmak zorunda kalmaz.

Tamir bedelinin taşınma sırasında güvence bedelinden gerekçesiz biçimde kesilmesini önlemek için önceki yazıdaki depozitonun eksiksiz iadesi için kontrol adımlarını da uygulayın.