Ijaradagi uyda texnika buzildi: ta’mir haqini kim to‘laydi va javobgarlik qanday isbotlanadi?

Ijaradagi uyda muzlatgich sovitmay qolsa, kir yuvish mashinasidan suv oqsa yoki plita ishlamasa, muammo faqat texnikani tiklash bilan cheklanmaydi. Asosiy savol — ta’mir yoki almashtirish xarajatini kim to‘laydi? Ijarachi darhol pul sarflamasligi, uy egasi esa nosozlik yashash davrida yuz berdi degan sabab bilan summani depozitdan avtomatik ushlab qolmasligi kerak. Qaror shartnoma, topshirish dalolatnomasi, yozma xabarlar va ustaning xulosasiga tayanishi lozim.

Nosozlik yuz bergan sana aybdor tomonni aniqlamaydi

Texnika ijarachi uyda yashayotgan paytda buzilgani uning noto‘g‘ri foydalanilganini avtomatik ravishda anglatmaydi. Masalan, kir yuvish mashinasining barabani aylanmay qolishi podshipnikning eskirishi, elektron modulning ishdan chiqishi, nasosga begona buyum kirishi yoki barabanning muntazam ortiqcha yuklanishi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.

Muzlatgichning sovitmasligiga kompressorning eskirishi, eshik rezinasining shikastlanishi, termostat nosozligi, elektr kuchlanishidagi o‘zgarish yoki foydalanish qoidalarining buzilishi sabab bo‘lishi mumkin. Tashqi belgi bir xil ko‘rinsa ham, xarajatni to‘laydigan tomon sababga qarab o‘zgaradi.

Qozog‘istondagi uy-joy munosabatlari qoidalariga ko‘ra, ta’mirlash majburiyatlarini taqsimlash qonunchilik va uy egasi bilan ijarachi o‘rtasidagi kelishuv orqali belgilanadi. Shu sababli shartnomada texnika ro‘yxati bilan birga nosozlikni xabar qilish, diagnostikani tashkil etish va xarajatlarni qoplash tartibi ham yozilishi kerak.

Ko‘chib kirishdan oldin turar joyga qaysi jihozlar kirishini va ulardan foydalanish shartlarini aniqlashtirish mumkin. Xizmat hamda joylashtirish formati haqidagi ma’lumotlar SOFA.bz kompaniyasining Mytrade.kz sahifasida berilgan.

Tabiiy eskirish va foydalanuvchi aybini qanday ajratish mumkin?

Xarajat uy egasiga tegishli bo‘lishi mumkin bo‘lgan holatlar

• texnika odatiy rejimda ishlatilgan va unda zarba, sinish yoki suyuqlik tegishi izlari yo‘q;
• nosozlik asta-sekin kuchaygan: shovqin oshgan, sovitish pasaygan yoki dasturlar uzila boshlagan;
• usta motor, kompressor, podshipnik yoki boshqaruv modulining tabiiy eskirganini aniqlagan;
• muammo elektr simlari yoki ijarachi boshqara olmaydigan tashqi omil bilan bog‘liq;
• ijarachi nosozlikni vaqtida xabar qilgan va xavf tug‘ilganda foydalanishni to‘xtatgan.

Xarajat ijarachiga yuklanishi mumkin bo‘lgan holatlar

• televizor ekranida urilishdan hosil bo‘lgan yoriq aniqlangan;
• kir yuvish mashinasi ichidan tanga, vint yoki boshqa metall buyum topilgan;
• boshqaruv paneliga suv yoki boshqa suyuqlik to‘kilgan;
• texnika yo‘riqnomaga zid ulangan yoki me’yoridan ortiq yuklangan;
• korpus uy egasining roziligisiz ochilib, qo‘shimcha zarar yetkazilgan.

Foto va video ichki detallar holatini ko‘rsatmaydi, ammo mavjud tirnalish, singan tutqich, shikastlangan sim yoki ekran yorig‘ini qayd etadi. Jihozlangan yashash joylari qanday ko‘rsatilishini SOFA.bz turar joy videolari orqali ko‘rish, so‘ng jihozlarni joyida tekshirish mumkin.

Texnikaning yoshi muhim, ammo yakuniy dalil emas

ENERGY STAR muzlatgichlar bo‘yicha hisob-kitoblarda mahsulotning taxminiy xizmat davri sifatida 12 yilni qo‘llaydi. Tashkilot ma’lumotiga ko‘ra, 15 yildan eski muzlatgich zamonaviy sertifikatlangan modelga qaraganda o‘rtacha 20 foiz ko‘proq energiya sarflashi mumkin. Bu raqamlar eski texnikada eskirish ehtimoli yuqori ekanini ko‘rsatadi, lekin aniq nosozlik uchun kim javob berishini o‘z-o‘zidan hal qilmaydi.

Ikki yillik muzlatgichda ichki ishlab chiqarish nuqsoni bo‘lishi mumkin. O‘n yillik qurilma esa noto‘g‘ri foydalanish oqibatida shikastlanishi ehtimoldan xoli emas. Shu sababli texnika yoshi quyidagi ma’lumotlar bilan birgalikda baholanadi:

1. ko‘chib kirish paytidagi ish holati;
2. model, seriya raqami va taxminiy ishlab chiqarilgan yili;
3. foydalanish davomida paydo bo‘lgan alomatlar;
4. ijarachining muammoni qachon xabar qilgani;
5. servis mutaxassisining yozma xulosasi.

SOFA.bz takliflarini ko‘rib chiqayotgan mijoz jihozlarning ro‘yxati va ulardan foydalanish tartibini to‘lovdan avval aniqlashtirishi mumkin. Mavjud variantlar SOFA.bz joylashtirgan amaldagi e’lonlarda ko‘rsatiladi.

Topshirish dalolatnomasida faqat “muzlatgich bor” deb yozish yetarli emas

Dalolatnoma har bir yirik qurilmani alohida tavsiflashi kerak. Unda brend, model, seriya raqami, tashqi holat, mavjud nuqsonlar va qisqa sinov natijasi qayd etilgani ma’qul. “Oshxonada bitta muzlatgich bor” degan umumiy jumla keyinchalik uning sig‘imi, holati yoki ishlash darajasini isbotlamaydi.

Kalitni olishdan oldin bajariladigan yetti tekshiruv

1. Kir yuvish mashinasining suv olishi, baraban aylanishi, suv chiqarishi va siqish rejimini tekshiring.
2. Muzlatgichning sovitish va muzlatish bo‘limlari ishlayotganini kuzating.
3. Eshik rezinasida yirtiq, bo‘shliq yoki deformatsiya bor-yo‘qligini aniqlang.
4. Plitaning barcha qizdirish joylari, pechi va boshqaruv tugmalarini sinang.
5. Televizor ekranida chiziq, qorayish, dog‘ yoki yoriq yo‘qligini tekshiring.
6. Qurilmalarning yorlig‘i, vilkasi, simi va mavjud shikastlarini suratga oling.
7. G‘ayritabiiy shovqin, tebranish yoki suv sizishini dalolatnomaga kiriting.

Bunday tekshiruv odatda 15–20 daqiqa vaqt oladi, biroq keyingi bahsda texnika avvaldan nosoz bo‘lganmi yoki yashash vaqtida shikastlanganmi, degan savolga javob berishni osonlashtiradi. Ijara xavflari bo‘yicha boshqa materiallar SOFA.bz yangiliklari va takliflari bo‘limida e’lon qilinadi.

Birinchi haqiqiy voqea: ijarachi eski muzlatgichni o‘zi ta’mirlatdi

Uy-joy masalalarini ko‘rib chiquvchi Housing Ombudsman e’lon qilgan ishda ijarachi 2024-yil 29-aprelda muzlatgich nosozligi haqida murojaat qilgan. Uy egasi 5-may kuni qurilmani tekshirgan va uning nosozligini tasdiqlagan. 14-iyunda yangi muzlatgich o‘rnatilgan.

Ijarachi almashtirilgan qurilmaning hajmi va xususiyatlaridan qoniqmagan. U 15-iyunda eski muzlatgichni o‘z mablag‘iga ta’mirlatgan, 20-iyunda esa xarajatni qaytarishni va eski qurilmani keyinchalik o‘zi bilan olib ketishni so‘ragan.

Tekshiruvda uy egasi xususiy ta’mir xarajatini qoplashga yozma rozilik bergani tasdiqlanmagan. Bundan tashqari, ijarachi eski muzlatgichni ta’mirlatgan paytda uyda ishlaydigan yangi qurilma bo‘lgan. Natijada xarajatni qaytarmaslik uy egasining noto‘g‘ri harakati deb topilmagan.

Bu voqeadan olinadigan amaliy xulosa: chek va servis hujjati xarajat qilinganini isbotlaydi, ammo uy egasi uni to‘lashi shartligini avtomatik ravishda tasdiqlamaydi. Buyurtma berishdan oldin ustani, maksimal summani va qaytarish tartibini yozma ravishda kelishish zarur.

Ikkinchi haqiqiy voqea: pudratchi yangi muzlatgichni tirnab qo‘ydi

Boshqa rasmiy ishda ijarachi 2023-yil 2-avgustda oshxona ta’miri vaqtida pudratchi uning yangi muzlatgichini tirnab qo‘yganini ma’lum qilgan va fotosuratlarni taqdim etgan. Uy egasi 16-avgustda shikast uchun uzr so‘rab, eshikni maxsus kompaniya yordamida ta’mirlashni taklif qilgan.

Ijarachi ta’mir o‘rniga yangi muzlatgich talab qilgan. Uy egasi sug‘urta orqali almashtirish imkoniyatini tekshirgan, ammo sug‘urtalovchi tirnalishni ta’mirlash yetarli deb hisoblagan. Ombudsman muzlatgichni ta’mirlash taklifini oqilona deb topgan: tashqi shikast har doim butun qurilmani yangisiga almashtirishni talab qilmaydi.

Shu bilan birga, 2023-yil avgustidan 2024-yil fevraligacha davom etgan sust muloqot uchun uy egasiga 100 funt kompensatsiya to‘lash majburiyati yuklangan. Ushbu miqdor Qozog‘iston bozori uchun narx ko‘rsatkichi emas; voqea hujjatlar, fotosuratlar va muntazam yozishmalar qanchalik muhimligini namoyish etadi.

Uy-joy holati, jihozlar va turli yashash formatlarini videoda solishtirish uchun Mytrade.kz qisqa videolar to‘plamidan foydalanish mumkin.

Nosozlik aniqlangan birinchi soatda nima qilish kerak?

1. Tutun, kuygan hid, uchqun, kuchli qizish yoki suv sizishi bo‘lsa, qurilmani darhol o‘chiring.
2. Korpusni ochmasdan nosozlik alomatini foto va videoga oling.
3. Uy egasiga muammo aniqlangan sana va vaqtni ko‘rsatib yozma xabar yuboring.
4. Shartnoma va topshirish dalolatnomasidagi ta’mir bandlarini tekshiring.
5. Usta yoki servis markazini uy egasi bilan kelishib tanlang.
6. Nosozlik sababi va zarur ishlar ko‘rsatilgan yozma xulosa so‘rang.
7. Yozma kelishuvsiz yangi texnika xarid qilmang va xarajatni ijara haqidan ayirmang.

Agar ijarachi suv sizayotgan mashinadan foydalanishda davom etsa, dastlabki nosozlik uchun javobgar bo‘lmasa ham, keyinchalik pol yoki mebelga yetgan qo‘shimcha zarar yuzasidan savol tug‘ilishi mumkin. Shuning uchun xabar yuborish bilan birga xavfli qurilmani ishlatishni to‘xtatish ham muhim.

Turar joy takliflari va kompaniyalar sahifalarini Mytrade.kz platformasining o‘zbekcha versiyasida taqqoslash mumkin. Muayyan ijara bo‘yicha majburiyatlar esa imzolangan hujjatlar bilan belgilanadi.

Yangi qurilma sotib olishdan oldin besh masalani kelishib oling

• Texnika ta’mirlanadimi yoki to‘liq almashtiriladimi?
• Usta va ehtiyot qismlar xarajatini dastlab kim to‘laydi?
• Qaysi summa oldindan tasdiqlangan?
• Xarajat pul o‘tkazmasi bilan qaytariladimi yoki muayyan oy ijara haqidan ayriladimi?
• Ijara tugagach, yangi qurilma kimga tegishli bo‘ladi?

Eski muzlatgichning faqat eshik rezinasi yoki termostati buzilgan bo‘lsa, ijarachidan yangi qurilmaning to‘liq qiymatini talab qilish asosli bo‘lmasligi mumkin. Aksincha, servis xulosasi ta’mir xavfsiz yoki maqsadga muvofiq emasligini ko‘rsatsa, almashtirish tartibi yozma ravishda tasdiqlanishi kerak.

Shartnomaga kiritish mumkin bo‘lgan band

“Turar joy bilan birga topshirilgan maishiy texnikada nosozlik aniqlansa, ijarachi foydalanishni davom ettirish qo‘shimcha zarar keltirishi mumkin bo‘lgan holatda qurilmani o‘chiradi va uy egasiga yozma xabar beradi. Nosozlik sababini tomonlar kelishgan mutaxassis aniqlaydi. Tabiiy eskirish, ichki nuqson yoki ijarachi javobgar bo‘lmagan tashqi holat bilan bog‘liq xarajatni uy egasi, isbotlangan noto‘g‘ri foydalanish yoki mexanik zarar bilan bog‘liq xarajatni ijarachi qoplaydi.”

To‘liq hujjatlar ta’mir xarajatining depozit mojarosiga aylanishini to‘xtatadi

Eng xavfsiz tartib to‘rt bosqichdan iborat: jihozlarni ko‘chib kirishda qayd etish, nosozlikni darhol yozma bildirish, professional diagnostika olish va to‘lov tartibini kelishish. SOFA.bz umumiy foydalaniladigan texnika va yashash qoidalarini ko‘chib kirishdan oldin aniqlashtirishni tavsiya etadi. Shunda uy egasi isbotlangan zararni talab qilishi, ijarachi esa eski texnikaning tabiiy eskirishi uchun asossiz to‘lovdan himoyalanishi mumkin.

Ta’mir puli ko‘chib chiqishda depozitdan dalilsiz ushlab qolinmasligi uchun oldingi maqoladagi depozitni to‘liq qaytarish bo‘yicha tekshiruv qadamlarini ham qo‘llang.