Күн электр станциясының экономикалық тиімділігі: өтелу мерзімін, LCOE, ROI және электр энергиясының нақты құнын қалай есептеуге болады

Күн электр станциясын орнатуды жоспарлаған кәсіпорындардың басты сұрағы – жоба өзін қашан ақтайды? Бірақ инвестицияның қайтарылу мерзімі ғана жобаның тиімділігін толық сипаттай алмайды. Заманауи энергетикада экономикалық тиімділікті бағалау үшін халықаралық көрсеткіштер қолданылады: Payback Period, ROI (Return on Investment), LCOE (Levelized Cost of Energy) және өндірілген электр энергиясының нақты өзіндік құны. Осындай кешенді талдау кәсіпорынға жобаларды дұрыс салыстыруға және ұзақ мерзімді қаржылық нәтижені алдын ала бағалауға мүмкіндік береді.

Неліктен тек өтелу мерзіміне сүйену жеткіліксіз?

Көптеген коммерциялық ұсыныстарда тек инвестицияның қанша жылда қайтарылатыны көрсетіледі. Алайда өтелу мерзімі бірдей екі станцияның экономикалық тиімділігі мүлдем өзгеше болуы мүмкін. Себебі соңғы нәтижеге электр энергиясының жылдық өндірісі, жабдықтың қызмет ету мерзімі, техникалық қызмет көрсету шығындары, модульдердің табиғи деградациясы және электр энергиясының тарифтері әсер етеді.

Сондықтан Mytrade.kz платформасындағы Helio Solar компаниясының парақшасында ұсынылатын жобаларда бірнеше экономикалық көрсеткіш қатар талданады. Бұл шешімнің нақты тиімділігін бағалауға мүмкіндік береді.

Экономикалық тиімділіктің негізгі көрсеткіштері

Payback Period (Өтелу мерзімі)

Бұл көрсеткіш инвестицияның электр энергиясына жұмсалатын шығындарды үнемдеу есебінен қанша уақытта қайтарылатынын көрсетеді.

Қарапайым формула:

Өтелу мерзімі = Жобаның жалпы құны ÷ Бір жылдағы үнем.

Мысалы, жобаға 60 млн теңге жұмсалып, жыл сайынғы үнем 10 млн теңгені құраса, қарапайым өтелу мерзімі шамамен 6 жыл болады.

ROI (Инвестицияның табыстылығы)

ROI жобаның барлық пайдалану кезеңіндегі инвестиция тиімділігін пайыздық көрсеткішпен бағалайды.

Формула:

ROI = (Таза пайда − Инвестиция көлемі) ÷ Инвестиция × 100%.

LCOE (Электр энергиясының теңестірілген құны)

LCOE – халықаралық тәжірибеде ең маңызды көрсеткіштердің бірі. Ол станцияның бүкіл қызмет ету мерзімі ішінде өндірілген 1 кВт·сағ электр энергиясының нақты өзіндік құнын көрсетеді. Есептеу барысында бастапқы инвестициялар, техникалық қызмет көрсету шығындары және жабдықтың өнімділігінің біртіндеп төмендеуі ескеріледі.

Есептеулерге қандай деректер енгізіледі?

Қаржылық модельді жасау кезінде көптеген техникалық және экономикалық параметрлер есепке алынады.

• аймақтың күн радиациясының деңгейі;
• нысанның жылдық электр энергиясын тұтынуы;
• желідегі электр энергиясының тарифтері;
• станцияның күтілетін жылдық өндірісі;
• күн панельдерінің орналасуы мен еңкею бұрышы;
• температуралық шығындар;
• панельдердің деградациясы;
• техникалық қызмет көрсету шығындары;
• жабдықтың пайдалану мерзімі.

Халықаралық энергетика агенттігінің (IEA) мәліметтері бойынша қазіргі заманғы жоғары сапалы күн модульдері 25–30 жыл пайдаланылғаннан кейін де бастапқы қуатының шамамен 84–90%-ын сақтай алады. Жыл сайынғы деградация көбіне 0,3–0,6% аралығында болады.

Есептеу нәтижелерін қалай дұрыс бағалауға болады?

Күн электр станциясының тиімділігін бағалау кезінде бір ғана көрсеткішке сүйенуге болмайды. Мысалы, өтелу мерзімі қысқа болғанымен, пайдалану шығындары жоғары болуы мүмкін. Ал сәл ұзақтау өтелетін жоба ондаған жыл бойы электр энергиясының өзіндік құнын айтарлықтай төмендетуі ықтимал. Сондықтан кәсіби қаржылық талдау әрдайым бірнеше экономикалық көрсеткішті қатар қарастырады.

IRENA деректеріне сәйкес, 2010–2023 жылдар аралығында өнеркәсіптік фотоэлектрлік станциялардың LCOE көрсеткіші 85%-дан астам төмендеді. Соның нәтижесінде көптеген елдерде күн энергетикасы жаңа электр энергиясын өндірудің ең арзан технологияларының біріне айналды.

Жобалардың техникалық орындалуын Helio Solar компаниясының Reels бейнематериалдарынан көруге болады. Онда нақты жобалар мен инженерлік шешімдер көрсетілген.

Электр энергиясының нақты өзіндік құны қалай қалыптасады?

КЭС пайдалануға берілгеннен кейін өндірілген электр энергиясының құны тек бастапқы инвестициямен шектелмейді. Жалпы есепке техникалық қызмет көрсету, инверторларды жоспарлы ауыстыру, модульдерді тазалау, диагностикалық жұмыстар және жабдықтың табиғи тозуы енгізіледі.

Күн электр станциясының пайдалану мерзімі көбіне 25–30 жылды құрайды. Осы уақыт ішінде негізгі шығындардың басым бөлігі құрылыс кезеңінде жұмсалады, ал кейінгі пайдалану шығындары дәстүрлі электр энергиясын тұрақты сатып алумен салыстырғанда айтарлықтай төмен болады.

NREL зерттеулеріне сәйкес, электр энергиясының жылдық өндірісін небәрі 5–7% арттырудың өзі көптеген коммерциялық жобаларда өтелу мерзімін бірнеше айға қысқартуы мүмкін.

Әр кәсіпорын үшін есептеу неге жеке жүргізіледі?

Электр энергиясын тұтыну көлемі бірдей болғанның өзінде екі кәсіпорынның экономикалық нәтижесі әртүрлі болуы мүмкін. Бұған өндірістік жүктеме, жұмыс кестесі, шатырдың ауданы, панельдердің бағыты, өңірдің климаты және электр энергиясының тарифтері әсер етеді.

Сондықтан инвестициялық шешім қабылдамас бұрын толық инженерлік және экономикалық талдау жүргізген дұрыс. Компанияның қазіргі ұсыныстарымен Helio Solar компаниясының хабарландырулар бөлімінде танысуға болады.

Сондай-ақ климаттық ерекшеліктердің генерацияға әсерін түсіну үшін Қазақстан климатының күн электр станцияларының өнімділігіне әсері туралы мақаланы оқуға болады.

Дұрыс есептеу ұзақ мерзімді нәтижеге негіз болады

Күн электр станциясы — ондаған жыл бойы жұмыс істейтін инвестициялық жоба. LCOE, ROI және өтелу мерзімі неғұрлым дәл есептелсе, болашақтағы қаржылық нәтиже соғұрлым болжамға жақын болады. Сондықтан экономикалық модельді техникалық жобалаумен қатар қарастыру маңызды.

Компанияның жаңа жарияланымдарын Helio Solar жаңалықтар бөлімінен қарап шығуға болады. Ал баламалы энергетика саласындағы басқа ұсыныстармен Mytrade.kz маркетплейсінде таныса аласыз.